Opinie; koeien zijn belangrijker dan kinderen

In Nederland zijn er zo’n 3 ½ miljoen runderen. Die hebben allemaal een oormerk, dat is verplicht sinds de jaren ’90. Al die dieren krijgen binnen een paar dagen na de geboorte een oormerk en worden geregistreerd in een centrale databank waar elke veehouder toegang toe heeft.
Elk rund (of ander vee) is te traceren aan de hand van dat nummer. Iedereen die dat wil, kan uitzoeken wie de vader en de moeder is van een bepaald dier. Hoe anders is het geregeld bij de klinieken die donorconceptie toepassen.

Veehouders (en andere landbouwers) kunnen onaangekondigd een bezoek van een controlerende instantie krijgen. In Nederland doet de Voedsel en WarenAutoriteit (NVWA) dit.
Inspecteurs mogen het erf op en de stallen in, en de administratie bekijken. Bij een overtreding krijgt de veehouder een boete van zomaar 100 euro. Een inspecteur kan zien of een kalf een paar dagen oud is en als de boer geen oormerk heeft geplaatst, krijgt de boer zonder meer een boete.
Dit hele systeem bestaat al ruim 30 jaar. Het functioneert prima en iedereen werkt eraan mee. Je ziet nooit meer een koe of een schaap zonder oormerk. Ook de lammeren en kalveren hebben zo’n ding in beide oren.

Schandaal

Hoe anders is het geregeld bij de klinieken die donorconceptie toepassen. De misstanden zijn talrijk; dossiers zoek of vernietigd, donoren blijven anoniem, materiaal is verwisseld en ga zo maar door. Nog steeds is het voor donorkinderen soms onmogelijk te weten te komen wie de donorvader is. En dan hadden we eind vorig jaar weer een nieuw schandaal. Eigenlijk zijn er elk jaar wel twee grote schandalen.

Bedonderd

Vorig jaar (2025) maakte staatssecretaris Karremans bekend, dat gebleken is dat een groot aantal donoren te vaak was ingezet. In zijn brief aan de Tweede Kamer verklaarde hij dat het lag aan het feit dat gezinnen vaak een tweede kind wilden. Al eerder publiceerden we een bericht dat dit verwierp.
Er was uitwisseling geweest van sperma tussen klinieken en, … donoren hadden bij verschillende klinieken gedoneerd. Dit laatste argument klop inderdaad een beetje. Maar dit was een groep van minder dan 10 donoren, die opzettelijk de boel had bedonderd.

Contract

Er waren 75 donoren inmiddels bekend bij CDKB die om andere redenen te vaak waren ingezet. Veel van deze donoren hebben zich dit jaar bij ons gemeld en hun schriftelijke overeenkomst met ons gedeeld. Daarin is te zien dat ze een contract kregen voorgeschoteld dat strijdig was met de toen al bestaande richtlijnen van maximaal 25 kinderen per donor.
De andere redenen die Karremans gaf in zijn brief aan de Tweede Kamer waren drogredenen die door de klinieken waren bedacht om hun eigen misbruik te verdoezelen. Al deze uitwassen (bij de overschrijdingen die in april ’25 bekend werden) waren nooit gebeurd als er effectieve controle had plaatsgevonden. Een controle zoals al jarenlang bij de veestapel vanzelfsprekend is.

Klacht

Ook het toezicht door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) komt pas in actie als getroffenen een klacht indienen. Ondanks alle aandacht in de media (april ’25) moesten donoren, donorkinderen en de moeders notabene zélf klachten indienen over de klinieken voordat de IGJ een onderzoek startte!
Hoewel alle kranten en TV-zenders erover hadden bericht, voelde de IGJ half mei zich niet geroepen om het initiatief te nemen. Er was immers geen klacht …

En bij het onderzoek dat pas volgde na klachten voelen wij nog steeds de nodige reserves. Een omvangrijk onderzoek door de IGJ bij alle klinieken met donorconceptie in 2017, heeft de misstanden niet boven tafel gekregen. In dat jaar werden alle klinieken onderzocht nadat in het Arnhemse Rijnstate ziekenhuis grove overschrijdingen van het maximum aantal donorkinderen per donor bekend waren geworden.
Een grondig onderzoek naar de administratie van het Medisch Centrum Kinderwens (MCK) is in 2017 blijkbaar achterwege gebleven. Anders was toen al gebleken dat de donoren bij MCK een contract te tekenen kregen, waarin de overschrijding zwart op wit stond. Eén zo’n contract is te zien geweest bij de TV-uitzending van Nieuwsuur op 15 april ‘25.

Aanname

Het aloude argument dat het allemaal zo ingewikkeld is om het beter te regelen, is gewoon niet waar. Er zijn op dit moment ongeveer 100 keer zoveel runderen geregistreerd als donorconcepties! Controle bij de veestapel gebeurt met een lik-op-stukbeleid. De veehouder die in de fout gaat, krijgt een bekeuring.
Controle door de IGJ gebeurt vanuit de aanname dat mensen in de gezondheidszorg het allemaal zuiver bedoelen en correct uitvoeren. Ze komen alleen in actie als getroffenen (genoeg?) klachten indienen. De IGJ bekijkt blijkbaar nooit at random een administratie. En de IGJ deelt voor zover ik weet niet gauw een geldboete uit.

Compensatie

Een kliniek die bij donorconceptie een fout maakt, zegt hooguit: “Sorry.” Ook de ambtenaren en politici die wij spreken, zeggen dat het allemaal nu beter geregeld is en dat het jammer is wat er gebeurd is in het verleden. Zonder dat ze bedenken er iets van compensatie tegenover te stellen.

Je zult als donor maar 75 donorkinderen hebben. Hoe ga je daar op een zinvolle manier mee om? Hoe maak je ruimte voor zoveel kinderen? Daar krijgt de gedupeerde donor geen enkele hulp bij. En hoe is het voor kinderen om zoveel halfbroers en -zussen te hebben?
Er zijn overigens ook klinieken die hun geschiedenis betreuren, daar excuses voor aanbieden en getroffenen ondersteuning bieden. Het LUMC in Leiden is daar een goed voorbeeld van. Gelukkig maar dat er daar mensen zijn met compassie voor de getroffenen