Aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,
mw. S. Hermans s.s.t.t.
Den Burg, 2 april 2026
Geachte minister,
Als voormalig spermadonor en voorzitter van Platform Priamos (platform van en voor zaaddonoren) richt ik mij tot u met grote zorgen over de recente politieke ontwikkelingen rondom donorconceptie.
Wij, donoren, zijn uitermate verbaasd en bezorgd over recente uitspraken, zoals wij die hebben vernomen via de NOS op 1 april 2026. Gisteren werd daar bekendgemaakt dat de richtlijnen, zoals die sinds 1992 gehanteerd werden voor het maximumaantal donorkinderen per donor, volgens uw ministerie nu gezien moeten worden als een advies. Wij zijn hierover zeer ontstemd omdat uit alle documenten die tot nu toe in ons bezit zijn, blijkt dat de regels sinds 1992 werden gehanteerd als richtlijnen. Ze waren en zijn dus als bindend gebruikt binnen de beroepsgroep (1). Sinds 1992 tot aan de wetswijziging van de Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting in april 2025 heeft de hele sector deze regels opgevat als richtlijnen met een bindende werking.
Dat zowel de Inspectie als de Gezondheidsraad als het Ministerie toen de richtlijnen als zodanig hanteerden, geeft aan dat het gezag van deze regels heel groot is. De overheid heeft via de IGJ en de Gezondheidsraad invloed op het systeem van gezondheidszorg voor patiënten en burgers. Burgers mogen erop rekenen dat de overheid hen voldoende beschermt. Het is uitermate verwarrend dat uw ministerie nu stelt dat de jarenlang gehanteerde regels slechts adviezen waren. Het is in tegenspraak met vele besluiten die jarenlang rondom fertiliteitsklinieken zijn genomen. De nu ontstane situatie heeft een doorwerking tot op de dag van vandaag. Eigenlijk zegt het ministerie dat het maximum aantal donorkinderen per donor pas geldt vanaf 1 april afgelopen jaar 2025. Het opgeslagen zaad, kan nog steeds gebruikt worden als het gaat om gezinnen die nog niet compleet zijn. Er wordt ook nu nog nieuw leven gecreëerd met sperma, dat al te vaak is gebruikt. Het overmatig gebruik van donorsperma leidt tot zeer ongewenste situaties: zeer grote verwantschapsnetwerken, grotere kans op consanguiniteit en donoren worden overweldigd door de grote aantallen nakomelingen die hen benaderen.
En er ontstaat nu een situatie waarin ander misbruik niet voorkomen kan worden. Bijvoorbeeld het gebruik van te oude donoren, waar veel ethische en medische bezwaren tegen zijn, wordt nu opnieuw mogelijk gemaakt (2). Donoren, die ooit gedoneerd hebben bij fertiliteitsklinieken, voelen zich door de veranderde visie van het ministerie, dat het nu gaat om adviezen in plaats van harde richtlijnen over het maximaal aantal kinderen, in de kou gezet. Een donor verklaarde vanmorgen tegen mij dat hij vindt dat hij vogelvrij verklaard is door het ministerie. “Als de overheid mij niet beschermt tegen misbruik, wie beschermt dan nog de donor?”
Wij vragen u dan ook met klem om de situatie die nu ontstaan is, zo gauw mogelijk terug te draaien. U kunt uitspreken dat de praktijk van 1992 tot 2025 heeft geleid tot een situatie waarin de afspraken 32 jaar lang als bindende regels zijn toegepast in de hele sector. Dat daardoor een situatie ontstaan is waarin regels als bindend zijn ervaren door de gehele sector.
Dat het CBO in gebreke is gebleken en het advies nooit als bindende richtlijn heeft vastgesteld, dat weten wij nu vandaag de dag. Maar de afgelopen 32 jaar is er wel als zodanig naar gehandeld door Ministerie, Gezondheidsraad, IGJ, fertiliteitsklinieken en andere betrokkenen. Helaas is het veld van de donorconceptie de laatste jaren het toneel geweest van veel misstanden en schandalen. Terwijl het Ministerie aan de ene kant stelt dat het gebruik van buitenlandse spermabanken alleen kan worden teruggedrongen door meer binnenlandse spermadonoren te werven. Aan de andere kant acteert het Ministerie nu zodanig dat donoren zich vogelvrij verklaard voelen en zich niet goed beschermd achten door de overheid. Het Ministerie zendt hierdoor verschillende signalen uit, die door de betrokken burgers worden opgevat als onbetrouwbaar. Wij vermoeden dat het werven van nieuwe spermadonoren nu nog moeilijker gaat worden. Met klem vraag ik u nogmaals om zo gauw mogelijk de schade aan alle betrokkenen in te perken. Gezien de urgentie en de actualiteit zal een kopie van deze brief aan leden van de Tweede Kamer en aan de pers worden gestuurd.
Met vriendelijke groeten,
Michiel Aten, voorzitter Priamos
michielaten@hotmail.com
tel. 06 108 114 30
(1) Zo is er een rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) over overmatig gebruik van donoren bij de klinieken uit 2014 waarin de richtlijnen uit 1992 ook worden gehanteerd als richtlijnen met een bindende werking. Daarin schreef de IGJ: “De inspectie heeft in de brief van 10 juli 2014…. er sinds 1992 een CBO-richtlijn bestaat van maximaal 25 kinderen per donor. In september 2013 heeft de commissie van de Gezondheidsraad geconcludeerd dat er geen argumenten zijn om van de norm van 1992 af te wijken”. En in een memorie van toelichting uit 2021 schrijft de minister van VWS aan de Tweede Kamer: “In Nederland is in 1992 door de beroepsgroep de norm van maximaal 25 kinderen per donor vastgesteld….”
(2) We weten dat er klinieken zijn die te oude donoren hebben aangeworven en ingezet. Met een grote kans dat de oude donor niet meer in leven zal zijn als het donorkind op zoek gaat naar hem. En de kans op aangeboren afwijkingen is bewezen veel groter wanneer de biologische vader ouder is. Ouders met een donorkind in het autisme-spectrum vragen zich nu al af, of dit niet anders had gemoeten, omdat zij gemerkt hebben dat zij sperma van een oudere donor hebben ontvangen.
0 Comments